Sữa mẹ – nguồn dinh dưỡng đầu tiên dành cho trẻ
Những tháng đầu sau sinh là giai đoạn nền tảng cho sự phát triển thể chất và não bộ của trẻ. Trong thời điểm này, sữa mẹ được xem là nguồn dinh dưỡng phù hợp nhất cho trẻ khỏe mạnh, không chỉ cung cấp năng lượng mà còn chứa nhiều thành phần sinh học giúp đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ sơ sinh.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNICEF, trẻ nên được bú mẹ ngay trong giờ đầu sau sinh, bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục bú mẹ kết hợp ăn bổ sung phù hợp đến 2 tuổi hoặc lâu hơn nếu mẹ và bé có nhu cầu.
"Bú mẹ hoàn toàn" có nghĩa là trẻ chỉ nhận sữa mẹ, không uống thêm nước, nước trái cây hoặc thức ăn khác, ngoại trừ thuốc hay vitamin khi có chỉ định của nhân viên y tế.
Vì sao 6 tháng đầu lại quan trọng?
Trong 6 tháng đầu, hệ tiêu hóa, hệ miễn dịch và nhiều cơ quan của trẻ vẫn đang tiếp tục hoàn thiện.
Sữa mẹ không chỉ cung cấp:
- Protein
- Chất béo
- Carbohydrate
- Vitamin
- Khoáng chất
mà còn chứa nhiều thành phần hoạt tính sinh học như enzyme, hormone và các yếu tố miễn dịch tự nhiên.
Thành phần sữa mẹ thay đổi theo thời gian để phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ. Đây là đặc điểm rất đặc biệt mà không có chế độ ăn nào khác có thể mô phỏng hoàn toàn.
Sữa non – món quà đầu tiên dành cho trẻ
Trong vài ngày đầu sau sinh, người mẹ tiết ra sữa non.
Sữa non thường có màu vàng nhạt, đặc hơn sữa trưởng thành và được tiết ra với lượng không nhiều. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mẹ thiếu sữa.
Dạ dày trẻ sơ sinh rất nhỏ, vì vậy lượng sữa non này thường đã phù hợp với nhu cầu của trẻ trong những ngày đầu.
Theo WHO, sữa non là nguồn dinh dưỡng đầu tiên rất có giá trị và không nên bỏ đi như một số quan niệm cũ.
Cho trẻ bú càng sớm càng tốt
WHO khuyến nghị nên cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh.
Việc bú sớm giúp:
- tăng cơ hội bú mẹ hoàn toàn
- hỗ trợ quá trình tiết sữa
- giúp mẹ và bé gắn kết
- hỗ trợ tử cung co hồi sau sinh
Nếu mẹ sinh mổ hoặc có khó khăn ban đầu, nên trao đổi với nhân viên y tế để được hỗ trợ.
Bú theo nhu cầu thay vì theo giờ
- Nhiều cha mẹ cố định thời gian bú 2–3 giờ/lần.
Thực tế, WHO và CDC khuyến nghị nên cho trẻ bú theo nhu cầu.
- Những dấu hiệu trẻ đang đói gồm:
- quay đầu tìm vú
- chóp chép môi
- đưa tay vào miệng
- há miệng
- cựa quậy
- Khóc thường là dấu hiệu đói muộn.
Ngậm bắt vú đúng rất quan trọng
Một trong những nguyên nhân khiến trẻ bú không hiệu quả là ngậm bắt vú chưa đúng.
- Khi bú đúng:
- miệng trẻ mở rộng
- môi dưới hướng ra ngoài
- cằm chạm ngực mẹ
- mẹ không đau kéo dài
- nghe được tiếng nuốt
Nếu mẹ đau nhiều, đầu ti nứt hoặc trẻ liên tục tuột vú, nên được nhân viên y tế hướng dẫn lại.
Có cần cho trẻ uống thêm nước?
- Không.
WHO khuyến nghị trẻ bú mẹ hoàn toàn không cần uống thêm nước trong 6 tháng đầu, kể cả thời tiết nóng.
Sữa mẹ đã cung cấp đủ lượng nước cần thiết cho trẻ khỏe mạnh.
Chế độ dinh dưỡng của mẹ
- Người mẹ đang cho con bú nên:
- ăn đa dạng thực phẩm
- uống đủ nước
- ngủ và nghỉ ngơi hợp lý
- hạn chế rượu bia
- không hút thuốc
- Không cần kiêng quá mức nếu không có chỉ định đặc biệt.
Những sai lầm thường gặp
- Cho trẻ uống nước sớm.
- Bỏ sữa non.
- Chỉ bú đúng giờ.
- Cai sữa quá sớm.
- Tự kết luận mẹ ít sữa khi trẻ bú nhiều.
Khi nào nên gặp nhân viên y tế?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu:
- bú rất kém
- bỏ bú
- lừ đừ
- ít tiểu
- sụt cân
- vàng da tăng
- khó thở
- sốt
- Không nên tự ý đổi sang sản phẩm dinh dưỡng khác khi chưa xác định nguyên nhân.
Những điều cha mẹ cần nhớ
- Bú mẹ trong giờ đầu sau sinh.
- Bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu.
- Không cho trẻ uống thêm nước.
- Bú theo nhu cầu.
- Theo dõi tăng trưởng định kỳ.
Kết luận
Nuôi con bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu là nền tảng quan trọng cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ. Mỗi em bé đều có nhu cầu riêng, vì vậy cha mẹ nên theo dõi quá trình tăng trưởng, duy trì khám sức khỏe định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế khi có băn khoăn về việc bú mẹ hoặc dinh dưỡng.
