Phân, giấc ngủ và tiêu hóa của trẻ sơ sinh: Điều gì là bình thường, khi nào cần lưu ý?

Những tháng đầu đời – giai đoạn hệ tiêu hóa còn non nớt

Trong những tuần và tháng đầu sau sinh, hệ tiêu hóa của trẻ vẫn đang tiếp tục hoàn thiện. Vì vậy, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện khiến cha mẹ lo lắng như:

• Đi ngoài nhiều lần.
• Phân thay đổi màu sắc.
• Hay ọc sữa.
• Đầy hơi.
• Khóc quấy vào buổi tối.
• Ngủ không theo giờ cố định.

Phần lớn những thay đổi này là đặc điểm sinh lý bình thường trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, cha mẹ cũng cần nhận biết những dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời.

Hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh có gì đặc biệt?

• Khi mới chào đời, dạ dày của trẻ có dung tích rất nhỏ.

Trong vài ngày đầu, mỗi cữ bú chỉ cần một lượng sữa phù hợp với kích thước dạ dày của bé. Sau đó, dung tích dạ dày sẽ tăng dần theo thời gian.

• Bên cạnh đó:
• Men tiêu hóa vẫn đang hoàn thiện.
• Hệ vi sinh đường ruột bắt đầu hình thành.
• Khả năng hấp thu dinh dưỡng tiếp tục phát triển trong những tháng đầu.
• Đó là lý do trẻ sơ sinh thường bú nhiều lần trong ngày và đi ngoài khá thường xuyên.

Phân của trẻ sơ sinh thay đổi như thế nào?

Phân su

Trong 1–2 ngày đầu sau sinh, trẻ thường đi ngoài phân su.

• Đặc điểm:
• Màu xanh đen hoặc đen.
• Dính.
• Không có mùi hoặc mùi rất nhẹ.

Đây là hiện tượng sinh lý bình thường.

Phân chuyển tiếp

• Sau vài ngày, phân bắt đầu chuyển sang:
• xanh vàng,
• vàng nâu,
• mềm hơn.

Đây là giai đoạn chuyển tiếp trước khi phân ổn định theo chế độ bú.

Phân của trẻ bú mẹ

• Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường có phân:
• màu vàng,
• hơi sệt,
• lợn cợn như hạt mù tạt,
• mùi nhẹ.

Một số trẻ đi ngoài sau gần như mỗi cữ bú.

Một số khác chỉ đi 1–2 lần mỗi ngày.

• Cả hai đều có thể là bình thường nếu trẻ vẫn bú tốt và tăng trưởng phù hợp.

Phân của trẻ dùng sữa công thức

• Phân thường:
• đặc hơn,
• màu vàng nâu hoặc nâu,
• mùi rõ hơn,
• số lần đi ngoài có thể ít hơn.
• Điều này không đồng nghĩa với táo bón nếu phân vẫn mềm và trẻ đi ngoài dễ dàng.

Màu phân nào cần chú ý?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu phân có các màu bất thường như:

• Đỏ tươi (có máu).
• Đen sau giai đoạn phân su.
• Trắng hoặc bạc màu.
• Kèm nhiều chất nhầy, sốt hoặc tiêu chảy kéo dài.

Việc thay đổi màu phân không phải lúc nào cũng là bệnh, nhưng những trường hợp trên cần được nhân viên y tế đánh giá.

Bao lâu trẻ đi ngoài một lần là bình thường?

• Không có con số cố định.
• Có trẻ:
• đi 6–8 lần/ngày.
• Có trẻ:
• vài ngày mới đi một lần.
• Nếu:
• phân vẫn mềm,
• trẻ bú tốt,
• bụng không chướng,
• tăng cân bình thường,
• thì chưa chắc là táo bón.

Vì sao trẻ hay đầy hơi?

Trong những tháng đầu, trẻ dễ nuốt phải không khí khi:

• bú quá nhanh,
• ngậm bắt vú chưa đúng,
• bú bình không phù hợp,
• khóc nhiều.
• Không khí tích tụ trong dạ dày khiến trẻ:
• ợ hơi,
• đầy bụng,
• khó chịu,
• quấy khóc.
• Sau mỗi cữ bú, cha mẹ nên bế trẻ ở tư thế thẳng và vỗ ợ hơi nhẹ nhàng trong vài phút.

Trẻ ọc sữa có đáng lo?

• Ọc sữa là hiện tượng khá phổ biến ở trẻ sơ sinh.
• Nguyên nhân là:
• cơ thắt giữa thực quản và dạ dày chưa hoàn thiện,
• trẻ thường nằm nhiều,
• dạ dày còn nhỏ.

Nếu trẻ:

• vẫn bú tốt,
• tăng cân,
• không khó thở,
• không nôn vọt,
• thì hiện tượng ọc sữa nhẹ thường sẽ giảm dần khi trẻ lớn hơn.

Giấc ngủ của trẻ sơ sinh

Trong 3 tháng đầu, trẻ thường ngủ khoảng 14–17 giờ mỗi ngày.

• Tuy nhiên:
• thời gian ngủ chia thành nhiều giấc,
• chưa phân biệt ngày và đêm.

Việc trẻ thức để bú nhiều lần là hoàn toàn bình thường.

Vì sao trẻ hay thức đêm?

• Nhịp sinh học của trẻ cần thời gian để hoàn thiện.

Trong vài tháng đầu:

• trẻ chưa biết phân biệt ngày và đêm,
• thường ngủ ngắn,
• thức để bú.

Cha mẹ có thể giúp trẻ hình thành thói quen bằng cách:

• mở rèm vào ban ngày,
• giảm ánh sáng vào buổi tối,
• giữ không gian yên tĩnh khi ngủ.

Khóc dạ đề có phải do tiêu hóa?

• Khóc dạ đề thường xuất hiện:
• từ khoảng 2–3 tuần tuổi,
• nhiều vào buổi chiều hoặc tối,
• kéo dài vài giờ,
• rồi tự cải thiện sau khoảng 3–4 tháng.
• Hiện nay nguyên nhân vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Không phải mọi trường hợp khóc dạ đề đều do:

• đầy hơi,
• thiếu sữa,
• hay rối loạn tiêu hóa.

Cha mẹ nên giữ bình tĩnh, bế ẵm và theo dõi trẻ thay vì tự ý dùng thuốc.

Những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám

• Không nên chỉ theo dõi tại nhà nếu trẻ có một trong các biểu hiện:
• bỏ bú.
• bú rất ít.
• nôn vọt liên tục.
• nôn màu xanh.
• tiêu chảy nhiều.
• sốt.
• bụng chướng căng.
• phân có máu.
• phân trắng.
• ngủ li bì.
• khó đánh thức.
• khó thở.

Đây đều là những dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm.

Cha mẹ nên chăm sóc hệ tiêu hóa của trẻ như thế nào?

• Để hỗ trợ hệ tiêu hóa khỏe mạnh, cha mẹ nên:
• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu nếu có thể.
• Bế trẻ đúng tư thế khi bú.
• Vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú.
• Không ép trẻ bú quá nhiều.
• Giữ vệ sinh bình sữa và dụng cụ pha sữa (nếu có sử dụng).

Theo dõi cân nặng theo lịch khám định kỳ.

Không tự ý dùng men tiêu hóa, thuốc chống nôn hoặc thuốc trị táo bón khi chưa có chỉ định.

Những điều cha mẹ cần nhớ

• Phân trẻ sơ sinh thay đổi theo từng giai đoạn là điều bình thường.
• Trẻ bú mẹ có thể đi ngoài rất nhiều lần hoặc vài ngày mới đi một lần.
• Ọc sữa nhẹ khá phổ biến trong những tháng đầu.
• Trẻ sơ sinh ngủ 14–17 giờ mỗi ngày nhưng thường chia thành nhiều giấc ngắn.
• Khi có dấu hiệu như bỏ bú, sốt, nôn xanh, phân có máu hoặc phân trắng, cần đưa trẻ đi khám ngay.

Kết luận